翻訳作品

サファイア色をしたランプの犠牲の灯芯に火をつけると、おばあさんは古びた革張りのソファーに腰掛けた。黒ずんでもなお麗しい聖母マリアの絵に視線を上げ、朝の祈りを始めた。時には句を間違えたり飛ばしたりしながらも、震えるようなささやき声で祈った。20年前に納屋の火災を鎮火してくれたことや、それ以前に雹を降らす雲を畑から追い払ってくれたことを聖母マリアに感謝した。その後、彼女は自身の息子とその妻や孫、ご近所さんと使用人、そして家畜のために祈り、そして最後にはすでに故人となった多くの親戚や友人、そして知人のことを思い出した。

Zapaliwszy ofiarny knotek w lampce szafirowej, siadła babunia na starym skórzanym fotelu i zaczęła odmawiać poranny pacierz, wzniósłszy oczy do zczerniałego, ale cudownego obrazu Matki Boskiej. Drżącym szeptem, myląc się i zapominając niekiedy, dziękowała Królowej nieba za ugaszenie przed dwudziestoma laty pożaru w stodołach i odpędzenie (dawniej jeszcze) od pól chmury gradowej. Potem modliła się za syna, synowę i wnuka, za sąsiadów, służbę i dobytek, wkońcu zaś wspomniała długi szereg zmarłych krewnych, przyjaciół i znajomych.

日の光は窓辺の花に口づけを落とし、部屋の白い壁に沿って進んだ。聖画の足元で光は反射し、椅子のそばで伸びをしていたねこを温めた。そして光は、おばあさんの茶色い顔とたおやかに祈りをささげる乾いた手を包んだ。おばあさんはわずかに上ずった声で「主よ、彼らに永遠の眠りを与えよ」と唱えた。彼女が静かになるたびに灯芯はランプ内の溶けた蝋に触れ、か細く「彼らを永遠の光で照らしたまえ」とささやいた。

Promienie słońca, ucałowawszy kwiaty, stojące w oknie, ślizgały się po białej ścianie pokoiku, a odbite od stóp świętego obrazu, nagrzewały kota, który się przy fotelu wyciągał, i otaczały jasnością brunatną twarz babuni, tudzież suche jej ręce, pokornie do modlitwy złożone. A ile razy staruszka podniesionym nieco głosem mruknęła: „Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie...“ i milkła, tyle razy knotek, już dotykający wody w lampce, cieniutko odskwierczał: „A światłość wiekuista niechaj im świeci...“

おばあさんは、この現象に驚きはしなかった。彼女はその光が灯芯によるものであり、光については何よりも先に灯芯に話しておくべきだとよく知っていたからだ。

Nie dziwiło to babuni, która dobrze wiedziała, że światłość z knotka pochodzi, i że jemu zatem mówić o niej przedewszystkiem wypada.

日々の祈りを捧げたのち、彼女は亡きブロンド髪のカージョの魂のために特別に祈った。最愛の孫は4歳の時に亡くなった。今日8歳になるはずだった。誰かがこのことに言及するたびに、哀れな彼女は決まって涙を流した。ああ、なぜ主はカージョよりも長く彼女を生かしたのだろうか。彼女は長いこと、糸巻き棒で巻いた黄色いろうそくをベッドの上に用意していた。そんな彼女を、なぜ主は地上にとどめておくのだろうか。太陽は日に日に輝きを失い、木々や花の色もかつての色を失ってみすぼらしくなっていく。夏ですら寒く、7月になっても綿入りのカフタンを手放すことができないというのに。彼女にとって、この世で孫のことに心を痛め、どういうわけかかすれた声で鳴く鳥や、鳴くこともできなくなった鳥に驚かされるよりも、天国の小部屋でカージョと暮らしながら、窓のわずかな隙間から天使のコーラスを聞くほうが幸せだったのではないだろうか。

Po ogólnym następował szczególny pacierz za jasnowłosą duszę Kazia nieboszczyka, najukochańszego wnuka, który zmarł, mając lat cztery, a dziś miałby już osiem!... Prawie zawsze przy wspomnieniu tem, łzy z oczu płynęły niebodze. Ach! czemuż dano go przeżyć jej, która od tak dawna ma gotową nad łóżkiem żółtą gromnicę, w kądziel spowitą? W jakim celu trzyma ją Bóg na tej ziemi, gdzie słońce z każdym dniem blask traci, drzewa i kwiaty bledsze są i mizerniejsze niż kiedyś, gdzie lato od pewnego czasu jest tak zimne, że w lipcu watowanego kaftana zrzucić nie można? Nie lepiejże byłoby jej — tam, w niebieskim pokoiku, z Kaziem mieszkać i przez uchylone okno słuchać anielskich chórów, aniżeli tu, bolejąc za wnukiem, dziwić się, że jedne ptaki jakoś schrypły, a inne nawet zupełnie głos straciły?...

働きすぎた労働者が深い睡眠を求めるように、老人は死を望む。老人にとって世界はもはや楽しいものではなく、周りの人々も彼を理解してやることができない。愛する者たちがすでに超えてしまった暗い穴の果てへと、哀惜は彼を引きずっていくのだ。彼らとの幸福な再会の中で、人生の初めに私たちを裏切るように去っていった青春や、その埋葬布によって輝きを隠された憧れの慰めを見出すのだろう。この半醒半睡の日々と不眠の夜の連鎖の果てには、永遠に輝く太陽がついに輝き、その光の中で魂は不死を、心は渇望が満たされるときを見つけるのだろうか。

Człowiek stary tak tęskni do śmierci, jak spracowany robotnik do snu twardego. Świat go nie bawi, otaczający nie rozumieją, a żal ciągnie na drugą krawędź tej jamy ciemnej, którą już przekroczyli najbliżsi. Może w ich gronie szczęśliwem znajdziemy tę młodość, która nas zdradziecko w początkach życia odbiegła, i ukojenie tęsknoty, której całun wszystkie jego blaski zasłania. Może na końcu łańcucha półsennych dni i nocy bezsennych zajaśnieje nareszcie brzask wiekuistego słońca, w którego promieniach dusza znajduje nieśmiertelność, a serce zaspokojenie pragnień?...

おばあさんは窓の外を見て、ふと疑問に思った。幼少期には広く感じられ、青年期にはとても狭く思えたこの庭が、今となっては一時間歩いても回り切れないほど大きく見えるのはなぜだろうか。しかしこの疑問をすぐに忘れ、カージョのことが心配になった。早朝に部屋を出たカージョは、露で風邪を引いてしまうかもしれない。しばらくの間、彼女はカージョが庭にいないということを想像できなかった。彼は砂糖を雌の子馬に与え、揺れるライラックの茂みの中に生えるシナノキの陰に行ったばかりだ。彼女は目をこすり、「カージョ！カージョ！おばあちゃんのところにおいで！」と叫びたかった。しかし彼女は再び我を忘れてしまった。幻覚は消え去り、疲れ切った思考は芝生をよぎる影のように飛び去ってしまった。魂の奥底のどこかに、漠然とした悲しみの滓が残った。無意識のようでありながら、ひどく苦いものだった。

Babunia wyjrzała oknem, i przyszło jej na myśl pytanie, dlaczego dziedziniec ten, wielki za dni dziecinnych, w młodzieńczym wieku wydawał jej się zbyt małym, a dziś znowu urósł tak, żeby go i za godzinę nie przeszła?... Ale wnet zapomniała poprzedniej myśli i poczęła się troszczyć o to, że Kazio od samego rana wyszedł z pokoju i jeszcze się zaziębi na rosie. Przez chwilę nie mogła sobie wyobrazić, że Kazia niema na dziedzińcu. Przecież dopiero co dawał cukier swej klaczce, dopiero co wszedł za lipy między krzaki bzu, które chwieją się jeszcze... Przetarła oczy, chciała zawołać: „Kaziu! Kaziu! a chodź-no do babci...“ — lecz znowu zapomniała się. Widzenia znikły, nawet zmęczona myśl pierzchła, jak ten oto cień, umykający z trawnika, i tylko gdzieś na samem dnie duszy pozostał okruch smutku niejasnego, napozór bezprzytomnego, a jednak bardzo gorzkiego.

その瞬間、小さな村娘が部屋に飛び込んできた。少女は裸足でいて、おてんばな様子で、シャツの胸ボタンが外れていた。彼女は「みんなが朝食の席で待っている」とおばあさんの耳元で叫んだ。老婆は少女を怒ったように見つめると、肘掛け椅子の背もたれと少女の肩に寄りかかりながら、まくしたてた。

W tej chwili wbiegła do pokoju mała dziewczyna wiejska, bosy trzpiot z rozpiętą na piersiach koszulą, i krzyknęła babci nad uchem, że państwo ze śniadaniem czekają. Staruszka popatrzyła na nią gniewnie i opierając się na krawędzi fotelu i na ramieniu dziewczyny, mruknęła:

「ああ！おまえ、なんてことをするんだ！大事なことを考えていたというのに、おまえに邪魔をされた。いつもいたずらっ子のように部屋へ飛び込んでくる。いつか何かにぶつかって大怪我をするよ！」

— Oh! ty... ty warjatko jakaś!... Miałam coś bardzo ważnego na myśli, a ta mi przeszkodziła. Zawsze wpada do pokoju jak sowizdrzał, jeszcze się kiedy uderzy o co i rozsypie!...

彼女は少女の手を取り、それを頼りによたよたと歩き出したが、いまだに憤っていた。

Wzięła dziewczynę pod rękę i drżąca, pochylona, szła, wciąż gderając:

「どうして飛び跳ねているんだい」

— Czego ty tak wyskakujesz?

「跳ねてなんかいないよ、おばあちゃん」

— Ja nie wyskakuję, proszę pani.

「震えているね、気が散って仕方がないんだろう」

— To czego się tak trzęsiesz, pewnie za lataniem, co?

「震えてなんかいないよ......」

— Ja się nie trzęsę...

「聞いたかい？私に堂々とうそをついたね。今でも私の手を通してお前が震えていることがわかるよ」

— Słyszycie ją?... Ona mi będzie kłamstwo w żywe oczy zadawała!... Przecież ja po mojej ręce widzę, że cała dygoczesz.

「あなたは朝から私をいじめるのね」と少女は叫ぶと、通路で歯を見せて笑う執事から怒りに任せて顔をそむけた。

— O, jak to pani od samego rana dokucza! — ofuknęła dziewczyna i ze złości odwróciła głowę od lokaja, który, stojąc w sieni, śmiał się i zęby wyszczerzał.

「文句を言うな、このおばかさん！」としかめ面をして執事が言った。「おばあさまはあなたを叱るでしょうが、その代わりあなたに、すごいクリスマスプレゼントをくれますよ」

— Nie narzekaj, głupia! — rzekł lokaj, robiąc miny zuchwałe. — Starsza pani nabeszta, ale zato da ci kolędę taką, co ha!...

そして低い声でこう付け加えた。

I wnet dodał półgłosem:

「来年、犬に5本目の足が生えたらね ！」

— Na bezrok! jak psu piąta noga urośnie.

少女は吹き出すように笑い、口元を抑え黙った。

Dziewczyna parsknęła śmiechem i zatkała pięścią usta.

「そんなにくしゃみをして、風邪でも引いたのかい？」とおばあさんは先ほどよりも優しく尋ねた。「きょろきょろしているとろくなことがおきないといつも言っているだろう」

— Co ty katar masz, że tak kichasz? — spytała już łagodniej starowina. — Zawsze mówiłam, że na złe ci wyjdzie latanie.

執事はあまりのおかしさで机の上に横たわってしまった。びた一文も払わないような空前絶後のケチな老婆が、くしゃみと笑い声を聞き分けられないなんて！彼にとってあまりにも愉快だった。

Lokaj taki był kontent, że aż się położył na stole. Co to za radość dla niego, że skąpa starsza pani, od której grosza nigdy nie widział, nie umie odróżnić kichania od śmiechu!

少女の腕をいまだ頼りにしながらも、疲れ果てて息を切らしたおばあさんはようやくダイニングルームにたどり着いた。息子とその嫁が彼女の手にキスを落とした。沸騰するサモワールのそばに座る若い女主人の隣におばあさんが腰掛けようとしたとき、女主人はこう言った。

Ciągle opierając się na ręku dziewczyny, strudzona i zadyszana babunia weszła wkońcu do jadalnego pokoju. Syn i synowa ucałowali jej ręce, lecz gdy chciała usiąść na krześle obok młodej gospodyni przy samowarze kipiącym, synowa rzekła:

「おかあさまは他の席に座りましょうね。ここはばあやとヴァージョの席ですよ」

— Niech mameczka usiądzie na drugiem krześle, tu jest miejsce dla niańki i Władzia.

「少し温まろうとしただけなのに……」

— Chciałam się trochę rozgrzać...

「かあさん、今日の調子は？」と息子が尋ねた。

— Jakże się dziś miewa mameczka? — spytał syn.

「最高よ」とおばあさんは答えた。「活力もあって、もし外が寒くなければ……」

— Wcale dobrze! — odparła staruszka. — Mam jakoś więcej sił, i gdyby nie te chłody na dworze...

「なんだって、かあさん！今日はオーブンの中みたいな暑さだよ」

— Co też mama mówi!... Na dworze jest gorąco jak w piecu.

おばあさんはコーヒーをソーサーにこぼしながらもロールパンを浸すことに没頭していて、息子の言葉の最後のほうを聞いていなかった。そして独り言のように話し始めた。

Babunia, zajęta maczaniem bułki w kawie, której część już wylała się na spodek, nie słyszała ostatnich słów syna i poczęła mówić, jakby do siebie:

「カージョが今日私のもとに来たの……」

— Był u mnie dziś Kazio...

息子とその嫁は目くばせをした。

Syn i synowa zamienili spojrzenia.

「とてもかわいそうな様子だったから、衰弱してないか心配で……」

— Był taki jakiś mizerny, że boję się, czy nie jest słaby...

「おばあさま、あそこではだれも病人になりませんよ！」と義理の娘は口をはさんだ。

— Tam, moja mameczko, nikt nie choruje! — wtrąciła synowa.

「ここでも病気はしなかった、あの子は……。でも最後のひと月だけあの子に何かがあって、日に日に体力を失っていって、みるみる衰えていって……。カフナ、私の部屋からハンカチを持ってきてちょうだい！」目に涙があふれるのを感じ、老婆はそう言った。

— On i tu nie chorował robaczek... Tylko w ostatnim miesiącu coś mu się takiego zrobiło, że codzień siły tracił, w oczach nikł... Przynieś-no mi chustkę, Kachna, z mego pokoju! — mówiła staruszka, czując, że ma oczy łez pełne.

「私が医者にお金を払ったのは、」と彼女は続ける。「あの子が元気になるためであって、私を連れてあの子を置いていってほしいと主に願ったのに、すべて無駄だった……！」

Com ja się doktorowi napłaciła — ciągnęła dalej — ażeby mu zdrowie wrócił, com ja się Boga nie naprosiła, ażeby mnie zabrał, a jego zostawił, wszystko napróżno!...

「おかあさまにもっとクリームをあげましょうか」と義理の娘は尋ねた。彼女は毎日繰り返されているおばあさんの話にとても苛ついていた。一方で息子は項垂れて、左手を机の上に投げ出し、右手の指で無意識にパンをこね回していた。

— Może mameczce śmietanki dolać? — zapytała synowa, którą opowiadanie babki, aczkolwiek codzień powtarzające się, bardzo drażniło. Syn tymczasem zwiesił głowę, oparł lewą rękę na stole, a palcami prawej kręcił machinalnie gałki z chleba.

「おかあさま、クリームはいかがですか？」と義理の娘は再び尋ねた。

— Może mameczce dolać? — powtórzyła synowa.

「クリーム？」とおばあさんは聞き返す。「何を言おうと思っていたのかしら、カージョのことかしら？ああ、そうだ。私の石に入ったのポットのクリームのほうがよかったと言おうとしていたのよ。でも割れてしまったの。……誰か馬に乗っているのかしら？」

— Śmietanki?... — spytała babunia. — Co ja miałam mówić, czy o Kaziu?... Nie, prawda!... Chciałam powiedzieć, że śmietanka z mego kamiennego garnuszka była lepsza. Ale i on się stłukł... Czy to kto jedzie?...

「いや、サモワールがシューシュー言ってる音だ」

— Nie, to samowar syczy.

「最近は変なサモワールが売られているのね……」

— Jakieś dziwne samowary sprzedają teraz...